Tranh chấp hợp đồng tín dụng (HĐTD) là một dạng tranh chấp hợp đồng; về bản chất cũng là quan hệ vay mượn, nhằm mục đích phục vụ sản xuất, kinh doanh (lợi nhuận). Bên cạnh HĐTD, thường kèm theo hợp đồng thế chấp, cầm cố tài sản, tín chấp, bảo lãnh… của chính người vay tiền hoặc bên thứ ba. Về hình thức, HĐTD và hợp đồng bảo đảm (phổ biến là hợp đồng thế chấp, cầm cố) được thể hiện dưới dạng văn bản, nội dung hợp đồng thường áp dụng theo mẫu của tổ chức tín dụng1. Pháp luật tố tụng dân sự hiện hành chưa quy định trình tự, thủ tục riêng giải quyết đối với tranh chấp HĐTD và biện pháp bảo đảm HĐTD. Khi phát sinh tranh chấp, Tòa án sẽ áp dụng các quy định của Bộ luật Fv88 com Nhà Cái Fv88 dân sự (BLTTDS) năm 2015 và văn bản hướng dẫn thi hành để tiến hành các thủ tục tố tụng giải quyết tranh chấp giữa các bên. Cùng với sự phát triển của quan hệ xã hội nói chung và quan hệ tín dụng nói riêng, các quy định của Fv88 com Nhà Cái Fv88 tố tụng dân sự đã bộc lộ một số hạn chế trong quá trình áp dụng Fv88 com Nhà Cái Fv88 giữa các Tòa án, nhất là trong quá trình giải quyết các vụ án tranh chấp về HĐTD và biện pháp bảo đảm HĐTD.
1. Thẩm quyền theo lãnh thổ của Tòa án đối với tranh chấp hợp đồng tín dụng và hợp đồng thế chấp bất động sản đảm bảo thực hiện nghĩa vụ theo hợp đồng tín dụng
Thẩm quyền của Tòa án thông thường được xác định theo vụ việc, theo cấp Tòa án và theo lãnh thổ của Tòa án. Thẩm quyền của Tòa án theo lãnh thổ được được quy định tại Điều 39 BLTTDS năm 2015, đối với tranh chấp có đối tượng là bất động sản thì Tòa án nơi có bất động sản có thẩm quyền giải quyết (điểm c khoản 1 Điều 39). Tòa án nơi có bất động sản sẽ được ưu tiên xem xét nếu vụ việc đó liên quan đến bất động sản. Tuy nhiên, cần lưu ý đối tượng tranh chấp là bất động sản được đề cập tại điểm c khoản 1 Điều 39 BLTTDS năm 2015 nhằm mục đích xác định Tòa án nơi có bất động sản được ưu tiên phát sinh thẩm quyền giải quyết. Do đó, nếu theo hướng tất cả các tranh chấp có liên quan đến bất động sản đều thuộc thẩm quyền của Tòa án sẽ làm hạn chế (gần như triệt tiêu) thẩm quyền giải quyết vụ án dân sự của Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc hoặc có trụ sở đối với những tranh chấp có liên quan đến bất động sản2. Tuy vậy, có quan điểm cho rằng quy định này dường như đã đi theo hướng giới hạn thẩm quyền của Tòa án nơi có bất động sản chỉ đối với trường hợp có đối tượng tranh chấp là bất động sản chứ không bao hàm cả trường hợp tranh chấp về quyền tài sản liên quan đến bất động sản3.
Theo quy định tại khoản 3 Điều 27 Thông tư liên tịch số 02/2016/TTLT-FV88 nhà cái World Cup 2026TC-TANDTC ngày 31/8/2016 của Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân (TAND) tối cao, đối với tranh chấp về hợp đồng có liên quan đến quyền sử dụng đất hoặc nhà ở nhưng quyền sử dụng đất hoặc nhà ở đó không phải là đối tượng của hợp đồng thì không thuộc trường hợp Viện kiểm sát phải tham gia phiên tòa sơ thẩm. Ví dụ: A vay ngân hàng B số tiền 500 triệu đồng, đồng thời thế chấp cho ngân hàng một ngôi nhà và quyền sử dụng đất giá trị 01 tỉ đồng. Đến thời hạn trả nợ, A không thực hiện được nghĩa vụ thanh toán, ngân hàng tiến hành xử lý tài sản thế chấp để thu hồi nợ nhưng không xử lý được vì khu đất này đang trong diện quy hoạch, không được phép chuyển đổi, chuyển nhượng. Ngân hàng đã khởi kiện ra Tòa án yêu cầu Tòa án giải quyết buộc A phải thực hiện nghĩa vụ trả nợ. Trong vụ án dân sự này, đối tượng tranh chấp là khoản tiền A vay ngân hàng, không phải là quyền sử dụng đất và nhà ở mà A dùng để thế chấp, do đó, không thuộc trường hợp Viện kiểm sát phải tham gia phiên tòa sơ thẩm... Tuy nhiên, văn bản này được ban hành với mục đích xác định các trường hợp tham gia của Viện kiểm sát tại phiên tòa sơ thẩm theo khoản 2 Điều 21 BLTTDS năm 2015, mà không phải hướng dẫn cho khoản 1 Điều 39 BLTTDS năm 2015.
Thực tiễn xét xử thông qua các bản án đã có hiệu lực trên thực tế cho thấy, đối với hợp đồng thế chấp bất động sản, Tòa án thường xác định chủ thể có thẩm quyền giải quyết là Tòa án nơi bị đơn cư trú (điểm a khoản 1 Điều 39 BLTTDS năm 2015). Tuy nhiên, cũng không ít trường hợp quá trình thụ lý và giải quyết vụ án Tòa án gián tiếp xác định đây là vụ án có đối tượng tranh chấp là bất động sản, từ đó, chuyển thẩm quyền cho Tòa án nơi có bất động sản tiến hành giải quyết. Ví dụ4: Ngân hàng A - Chi nhánh B đã cho ông T và bà H (cùng địa chỉ: Tổ dân phố B1, phường L, thành phố P, tỉnh B) vay vốn theo 11 HĐTD được bảo đảm bằng 02 tài sản thế chấp của ông T, bà H và hợp đồng thế chấp giữa bà Y (bên bảo lãnh), ông T và bà H (bên được bảo lãnh) với Ngân hàng A. Quá thời hạn thanh toán nợ gốc và nợ lãi nhưng ông T và bà H không thực hiện nghĩa vụ trả nợ theo thỏa thuận, Ngân hàng A khởi kiện. Tòa án phúc thẩm nhận định cấp sơ thẩm xác định quan hệ Fv88 com Nhà Cái Fv88 có tranh chấp là tranh chấp HĐTD và tranh chấp hợp đồng thế chấp bằng tài sản của bên thứ ba; thuộc thẩm quyền giải quyết của TAND thành phố P (theo khoản 1 Điều 39 BLTTDS năm 20155) là đúng quy định.
Trái với hướng xử lý trên, thực tế có một số Tòa án đã xác định đây là tranh chấp HĐTD và hợp đồng thế chấp bất động sản của bên thứ ba để thực hiện nghĩa vụ theo HĐTD; khi nguyên đơn yêu cầu tuyên bố hợp đồng thế chấp vô hiệu thì lại xác định Tòa án nơi có bất động sản là Tòa án có thẩm quyền giải quyết. Ví dụ: Ngân hàng O và ông D, bà M ký kết hợp đồng thế chấp tài sản ngày 26/12/2019 để đảm bảo cho khoản vay tại HĐTD giữa Công ty QP và Ngân hàng O. Tài sản bảo đảm là căn hộ tại quận H, thành phố P. Ông D, bà M khởi kiện yêu cầu TAND quận H (nơi đặt trụ sở của Ngân hàng O) tuyên bố hợp đồng vô hiệu. Tòa án nhân dân quận H ra thông báo thụ lý đơn khởi kiện của ông D và bà M. Tuy nhiên, sau đó TAND quận H ban hành quyết định chuyển hồ sơ vụ án đến TAND quận K để giải quyết theo thẩm quyền. Không đồng ý đối với quyết định trên nên ngân hàng đã có ý kiến về thẩm quyền giải quyết tranh chấp của TAND quận K. Vì vậy, TAND quận K đã chuyển lại vụ án cho TAND quận H giải quyết theo đúng thẩm quyền. Như vậy, quan điểm của TAND quận H khi chuyển vụ án cho TAND quận K và TAND quận K thụ lý giải quyết các vụ án nêu trên có thể căn cứ vào yếu tố “nơi có bất động sản”. Bởi lẽ, hợp đồng thế chấp trên đều có liên quan đến bất động sản và các bất động sản này đều tọa lạc tại quận K. Đồng thời, tại HĐTD được ký kết giữa các bên đã có thỏa thuận cụ thể “… các bên có quyền khởi kiện ra Tòa án nơi có trụ sở bên cho vay”. Do đó, ngoại trừ việc chuyển thẩm quyền giải quyết cho TAND quận K trên cơ sở nơi có bất động sản thì không còn khả năng nào khác. Có chăng, trong trường hợp này, Thẩm phán được phân công giải quyết vụ việc đánh giá việc quyết định liên quan đến hiệu lực của hợp đồng thế chấp sẽ tác động đến bất động sản. Do đó, hoàn toàn có thể nhìn nhận bất động sản có liên quan trực tiếp đến tranh chấp giữa các bên6. Chúng tôi cho rằng, trong vụ việc này, các bên tranh chấp về hiệu lực pháp lý của hợp đồng thế chấp bất động sản. Tức là hướng đến mục đích xác định giá trị pháp lý của hợp đồng thế chấp và Tòa án cũng xem xét giải quyết trên cơ sở quá trình giao kết, thực hiện hợp đồng thế chấp. Do đó, tranh chấp này không liên quan đến bất động sản (đối tượng tranh chấp trong vụ án không phải là bất động sản), không thể áp dụng điểm c khoản 1 Điều 39 BLTTDS năm 2015 để xác định thẩm quyền giải quyết của TAND.
Theo tác giả, về nguyên tắc, Fv88 com Nhà Cái Fv88 tố tụng dân sự đã xác định rõ đối tượng tranh chấp là bất động sản thì chỉ Tòa án nơi có bất động sản có thẩm quyền giải quyết. Tuy nhiên, hiện nay vẫn chưa có văn bản hướng dẫn việc xác định thẩm quyền đối với tranh chấp liên quan đến bất động sản; gây khó khăn và thiếu thống nhất giữa các Tòa án khi tiến hành xác định thẩm quyền xét xử. Nhiều trường hợp chuyển vụ án qua lại giữa các Tòa án cũng làm kéo dài thời gian giải quyết, gây tốn kém chi phí và công sức giữa các bên đương sự. Đặc biệt, đối với các vụ án tranh chấp về HĐTD và hợp đồng thế chấp kèm theo, tổ chức tín dụng rất cần thu hồi nhanh chóng các khoản nợ phục vụ cho việc tái đầu tư. Do đó, thời gian tới, cần có văn bản hướng dẫn quy định cụ thể về tranh chấp có đối tượng là bất động sản, trên cơ sở xác định thẩm quyền của Tòa án tại điểm c khoản 1 Điều 39 BLTTDS năm 2015. Cụ thể, cần có sự tìm hiểu về nguồn gốc tạo lập, phát triển của bất động sản, xác định rõ người có quyền sử dụng đất hoặc người có quyền sở hữu nhà ở, tài sản gắn liền với đất.
2. Xác định và triệu tập người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án tranh chấp hợp đồng tín dụng và biện pháp bảo đảm hợp đồng tín dụng
Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án dân sự không phải là chủ thể bắt buộc trong mỗi vụ án dân sự. Tuy nhiên, trường hợp Tòa án không xác định, triệu tập chính xác hoặc xác định, triệu tập không đầy đủ người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan thì được xem là có vi phạm nghiêm trọng về thủ tục tố tụng dân sự. Theo quy định tại khoản 4 Điều 68 BLTTDS năm 2015, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án dân sự là người tham gia tố tụng vào vụ án dân sự đã phát sinh giữa nguyên đơn và bị đơn để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Việc tham gia tố tụng của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án dân sự có thể do họ chủ động, theo yêu cầu của đương sự khác hoặc theo yêu cầu của Tòa án. Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án dân sự không khởi kiện như nguyên đơn, không bị kiện như bị đơn mà là người tham gia tố tụng khi vụ án đã xuất hiện giữa nguyên đơn, bị đơn để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của họ7. Như vậy, một trong những tiêu chí để xác định người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án dân sự là “việc giải quyết vụ án dân sự có liên quan đến quyền lợi, nghĩa vụ của họ”. Tuy nhiên, hiện nay BLTTDS năm 2015 và các văn bản hướng dẫn thi hành đều không hướng dẫn xác định như thế nào là “có quyền và lợi ích liên quan đến việc giải quyết”. Về căn bản, nội hàm của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án dân sự được giải thích khá tương đồng với Luật tố tụng hành chính, nên có quan điểm nhận diện yếu tố “liên quan” ở đây rất khó hiểu chính xác là “liên quan trực tiếp” hay chỉ cần “liên quan gián tiếp” đến việc giải quyết vụ án8. Vì vậy, trên thực tế, khi tiến hành thụ lý và giải quyết các vụ án, nhiều Tòa án địa phương thiếu sót trong quá trình xác định và đưa người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan tham gia tố tụng gây ảnh hưởng đến quyền lợi của họ cũng như quá trình giải quyết vụ án một cách toàn diện.
Như vậy, trên cơ sở quy định của Fv88 com Nhà Cái Fv88, trong vụ án dân sự, một chủ thể được triệu tập tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan thì việc giải quyết vụ án tranh chấp HĐTD và hợp đồng bảo đảm phải có liên quan đến quyền lợi, nghĩa vụ của họ. Tuy nhiên, do chưa quy định cách thức để xác định chủ thể là người “có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan” dẫn đến những thiếu sót trong quá trình này.
Có thể thấy, khái niệm người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong BLTTDS năm 2015 đã mang tính bao quát và định hướng. Trên cơ sở quy định Fv88 com Nhà Cái Fv88 và thực tiễn đã trình bày, tác giả đề xuất cách thức để xác định chủ thể là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án dân sự là Tòa án cần xác định khi giải quyết vụ án, chủ thể đó được hưởng quyền lợi hay trách nhiệm phải thực hiện nghĩa vụ gì đối với các chủ thể khác. Chẳng hạn, trong vụ án về tranh chấp HĐTD và biện pháp bảo đảm HĐTD thì việc triệu tập người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan cần xác định rằng họ được hưởng quyền lợi hay nghĩa vụ gì (có trách nhiệm giao tài sản để xử lý nợ, liên đới thanh toán khoản nợ, hay được hoàn trả giấy tờ pháp lý tài sản thế chấp), quá trình phát mãi tài sản có ảnh hưởng gì đến quyền, lợi ích của họ… Tòa án phải dựa trên phạm vi yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, yêu cầu phản tố của bị đơn, yêu cầu độc lập của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan; đồng thời, đánh giá tổng quan tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án để xác định và triệu tập một chủ thể tham gia với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.
3. Xử lý trường hợp tài sản thế chấp đảm bảo cho nghĩa vụ theo hợp đồng tín dụng là đối tượng tranh chấp của vụ án khác
Trên thực tế, thông thường đối tượng của hợp đồng bảo đảm nghĩa vụ theo HĐTD (tài sản bảo đảm thuộc sở hữu của bên vay, tài sản bảo đảm thuộc sở hữu của bên thứ ba) đồng thời là đối tượng tranh chấp trong một vụ án khác, chẳng hạn tranh chấp hợp đồng mua bán, tranh chấp quyền sở hữu, thừa kế,… đặt trong bối cảnh các tranh chấp này được giải quyết tại Tòa án khác. Lúc này, bên cho vay là tổ chức tín dụng, ngân hàng có thể được triệu tập tham gia với tư cách là người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan trong vụ án đó. Vậy, hai vụ án này có thể được giải quyết song song một cách độc lập hay tiến hành nhập vụ án hay phải tiến hành tạm đình chỉ một trong hai vụ án để chờ có kết quả giải quyết của vụ án còn lại.
Khoản 1 Điều 41 BLTTDS năm 2015 quy định chuyển vụ án trong trường hợp: “Vụ việc dân sự đã được thụ lý mà không thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án đã thụ lý thì Tòa án đó ra quyết định chuyển hồ sơ vụ việc dân sự cho Tòa án có thẩm quyền và xóa tên vụ án đó trong sổ thụ lý”. Như vậy, BLTTDS năm 2015 chỉ quy định trường hợp chuyển hồ sơ vụ án cho Tòa án khác giải quyết khi thẩm quyền giải quyết không đúng. Do đó, TAND chỉ ra quyết định chuyển hồ sơ vụ án cho TAND khác để giải quyết khi vụ việc đang giải quyết không thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án mình. Mặt khác, khoản 1 Điều 42 BLTTDS năm 2015 quy định về nhập vụ án dân sự như sau: “Tòa án nhập hai hoặc nhiều vụ án mà Tòa án đó đã thụ lý riêng biệt thành một vụ án để giải quyết nếu việc nhập và việc giải quyết trong cùng một vụ án bảo đảm đúng Fv88 com Nhà Cái Fv88…”. Với quy định này, để các vụ án được nhập với nhau thì cần thiết phải đảm bảo điều kiện các quan hệ Fv88 com Nhà Cái Fv88 tranh chấp trong các vụ án được nhập vào phải cùng loại quan hệ Fv88 com Nhà Cái Fv88 tranh chấp hoặc có thể là nhiều quan hệ Fv88 com Nhà Cái Fv88 tranh chấp khác nhau nhưng phải có liên quan với nhau. Bên cạnh đó, việc nhập vụ án phải không ảnh hưởng tới kết quả giải quyết các quan hệ Fv88 com Nhà Cái Fv88 trong các vụ án được nhập vào nhau, đảm bảo thời hạn giải quyết và bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự được nhập9.
Trường hợp tài sản được thế chấp tại hợp đồng thế chấp đảm bảo cho nghĩa vụ theo HĐTD là đối tượng tranh chấp trong vụ án khác thì theo Công văn số 196/TANDTC-PC ngày 03/10/2023 của TAND tối cao về việc thông báo kết quả giải đáp trực tuyến một số vướng mắc trong công tác xét xử: “Tại khoản 1 Điều 42 của BLTTDS năm 2015 Fv88 com Nhà Cái Fv88 không quy định về trường hợp nhập các vụ án do các Tòa án khác nhau thụ lý giải quyết. Trường hợp này, các Tòa án thụ lý giải quyết các vụ án đều có liên quan đến tài sản thế chấp, mà việc xác định ai là người có quyền sở hữu, sử dụng hợp pháp tài sản này là căn cứ quan trọng để Tòa án giải quyết các vụ án. Do đó, Tòa án đang giải quyết vụ án tranh chấp HĐTD phải tạm đình chỉ giải quyết vụ án theo điểm d khoản 1 Điều 214 của BLTTDS năm 2015 để chờ kết quả giải quyết vụ án tranh chấp quyền sở hữu, sử dụng đối với tài sản thế chấp nêu trên. Khi có kết quả giải quyết vụ án này, Tòa án tiếp tục giải quyết vụ án tranh chấp HĐTD theo quy định Fv88 com Nhà Cái Fv88”.
Liên quan đến hướng dẫn này, tác giả đưa ra trường hợp thực tế như sau: Để đảm bảo khoản vay của Công ty V, bà A và ông Q đã thế chấp tại Ngân hàng SC quyền sử dụng đất tại thửa đất đường HBT, phường Đ, quận X để đảm bảo cho khoản vay 5.000.000.000 đồng tại hợp đồng thế chấp ngày 31/10/2013. Cuối năm 2014, ông Q chết không để lại di chúc. Đến thời hạn thực hiện thanh toán khoản vay, ngân hàng đã nhiều lần tiến hành đôn đốc Công ty V trả nợ nhưng Công ty V không thực hiện nghĩa vụ thanh toán nợ gốc và lãi phát sinh theo HĐTD đã ký kết. Đến năm 2018, Ngân hàng SC có đơn khởi kiện đến TAND quận H (trụ sở của SC) yêu cầu buộc ông Q và bà A bàn giao tài sản đã thế chấp đảm bảo cho khoản vay của Công ty V để thu hồi nợ. Trong quá trình giải quyết tranh chấp HĐTD trên, chị L (con gái ruột của bà A, ông Q) có đơn khởi kiện đến TAND quận X yêu cầu phân chia di sản thừa kế của ông Q để lại, trong đó có tài sản đang thế chấp tại Ngân hàng SC; TAND quận X đã tiến hành thụ lý vụ án. Như vậy, nếu theo hướng dẫn tại Công văn trên thì TAND quận H phải ra quyết định tạm đình chỉ giải quyết vụ án tranh chấp HĐTD theo điểm d khoản 1 Điều 214 BLTTDS năm 2015 để đợi kết quả giải quyết vụ án tranh chấp về thừa kế đối với tài sản thế chấp tại TAND quận X. Khi có kết quả giải quyết vụ án tranh chấp về thừa kế thì TAND quận H mới tiếp tục giải quyết vụ án tranh chấp HĐTD theo quy định Fv88 com Nhà Cái Fv88.
Tác giả cho rằng, Công văn số 196/TANDTC-PC của TAND tối cao khi áp dụng vào thực tiễn vẫn chưa giải quyết triệt để được bất cập liên quan, cụ thể.
Một là, Công văn trên xác định “các Tòa án thụ lý giải quyết các vụ án đều có liên quan đến tài sản thế chấp, mà việc xác định ai là người có quyền sở hữu, sử dụng hợp pháp tài sản này là căn cứ quan trọng để Tòa án giải quyết các vụ án”. Vậy những tranh chấp nào được coi là tranh chấp xác định người có quyền sở hữu, sử dụng hợp pháp?
Nếu áp dụng quy định của BLTTDS, thì các tranh chấp này có thể là tranh chấp về quyền sở hữu và các quyền khác đối với tài sản (khoản 2 Điều 26 BLTTDS năm 2015), còn tranh chấp về thừa kế (khoản 5 Điều 26 BLTTDS năm 2015) nằm ngoài hướng dẫn trên vì không thuộc khoản 2 Điều 26 BLTTDS năm 2015. Theo quy định của BLDS năm 2015 (Điều 158) thì quyền sở hữu bao gồm quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt tài sản của chủ sở hữu theo quy định của luật và một trong những căn cứ để xác định quyền sở hữu (Điều 221 BLDS năm 2015) là được thừa kế tài sản. Do đó, có hay không có cơ sở để TAND quận H tiến hành tạm đình chỉ vụ án tranh chấp HĐTD chờ đến khi có kết quả giải quyết vụ việc của TAND quận X? Việc giải quyết các tranh chấp có đối tượng của hợp đồng là tài sản trong hợp đồng bảo đảm như tranh chấp về cho thuê, cho mượn, góp vốn, tặng cho, bảo vệ quyền lợi người thứ ba ngay tình… có thuộc trường hợp theo hướng dẫn tại Công văn không, vấn đề này vẫn chưa được hướng dẫn rõ ràng.
Hai là, dưới góc độ bảo vệ quyền lợi của bên nhận tài sản bảo đảm (là tổ chức tín dụng, ngân hàng thương mại), nếu theo hướng tạm đình chỉ vụ án tranh chấp HĐTD thì chưa đảm bảo tính khả thi, kịp thời, nhanh chóng trong quá trình giải quyết vụ án. Đối với tổ chức tín dụng, đặc biệt là ngân hàng thương mại, việc khởi kiện yêu cầu xử lý tài sản thế chấp để thu hồi nợ phải được giải quyết nhanh chóng nhằm thu hồi vốn, lãi suất để tiếp tục tái đầu tư. Do đó, việc tạm đình chỉ, chờ kết quả giải quyết từ một Tòa án khác sẽ gây ra nhiều hệ lụy như nợ xấu, giảm lợi nhuận và có nguy cơ mất vốn, ảnh hưởng đến năng lực thanh toán của ngân hàng, làm chậm quá trình tuần hoàn và luân chuyển nguồn vốn của ngân hàng, trường hợp xấu nhất, ngân hàng buộc phải tiến hành sáp nhập hoặc phá sản10. Trong khi đó, thực tế hiện nay không ít các vụ kiện dân sự kéo dài hàng chục năm do phán quyết trái ngược của cơ quan có thẩm quyền; nhiều vụ đã thi hành án xong vẫn bị giám đốc thẩm hủy án yêu cầu xét xử lại hay có trường hợp bị đình chỉ như một giải pháp tình thế để giảm áp lực giải quyết án quá hạn11. Nhiều trường hợp chủ thể lợi dụng cơ chế này để kéo dài thời gian tố tụng, trì hoãn, chối bỏ trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ đối với khoản vay tại tổ chức tín dụng.
Vì vậy, cần có văn bản hướng dẫn theo hướng cho phép Tòa án có thẩm quyền căn cứ vào tính chất của vụ việc xử lý như sau:
(i) Chuyển vụ án tranh chấp HĐTD và biện pháp bảo đảm HĐTD sang Tòa án có thẩm quyền giải quyết đối với các vụ án (tranh chấp về thừa kế, tranh chấp quyền sở hữu…) liên quan đến tài sản là bất động sản trong hợp đồng bảo đảm nghĩa vụ theo HĐTD. Sau đó, tiến hành nhập hai vụ án này để tiến hành giải quyết (tức chuyển đến Tòa án nơi có bất động sản có thẩm quyền giải quyết).
(ii) Trường hợp đối tượng tranh chấp trong hợp đồng đảm bảo nghĩa vụ theo HĐTD không phải là bất động sản thì chuyển vụ án này sang cho Tòa án có thẩm quyền giải quyết tranh chấp đối với HĐTD và tiến hành nhập vụ án. Đồng thời, trong trường hợp cần tiến hành thu thập tài liệu, chứng cứ tại nơi thực hiện hợp đồng; nơi nguyên đơn, bị đơn cư trú, làm việc; nơi đăng ký tài sản đối với tài sản có đăng ký; nơi công chứng, chứng thực hợp đồng… thì có thể áp dụng chế định ủy thác thu thập chứng cứ cho Tòa án địa phương theo quy định của BLTTDS năm 2015 và các văn bản có liên quan. Từ đó, đảm bảo mục tiêu và ý nghĩa của chế định nhập vụ án dân sự để rút ngắn thời gian, chi phí tố tụng, bảo đảm kịp thời quyền lợi của các bên và hiệu quả trong quá trình giải quyết vụ việc.
Nguyễn Tấn Hoàng Hải - Trần Bảo Khanh
-----------------------------------------------------------------------
Tài liệu tham khảo:
1. Bộ luật Fv88 com Nhà Cái Fv88 dân sự năm 2015.
2. Bộ luật Dân sự năm 2015.
3. Thông tư liên tịch số 02/2016/TTLT-FV88 nhà cái World Cup 2026TC-TANDTC ngày 31/8/2016 của Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao.
4. Công văn số 206/TANDTC-PC ngày 27/12/2022 của Tòa án nhân dân tối cao về việc thông báo kết quả giải đáp trực tuyến một số vướng mắc trong công tác xét xử.
5. Phạm Đình Cúc, Vũ Hồng Cường, “Một số khó khăn, vướng mắc trong kiểm sát việc giải quyết các vụ án kinh doanh, thương mại về tranh chấp hợp đồng tín dụng”, https://vksndtc.gov.vn/tin-tuc/cong-tac-kiem-sat/mot-so-kho-khan-vuong-mac-trong-kiem-sat-viec-giai-d10-t11485.html, truy cập ngày 25/4/2024.
6. Thái Chí Bình (2014), “Hoàn thiện quy định của Bộ luật Fv88 com Nhà Cái Fv88 dân sự về nhập, tách vụ án dân sự”, Tạp chí Nghề Luật, số 03/2014.
7. Phan Trung Hiền, Lê Văn Cừ (2022), “Xác định chủ thể của hợp đồng tín dụng trong quá trình giải quyết tranh chấp tại Tòa án”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 16 (464).
8. Giải đáp số 212/TANDTC-PC ngày 13/9 /2019 của Tòa án nhân dân tối cao về việc thông báo kết quả giải đáp trực tuyến một số vướng mắc trong xét xử.
9. Quách Thị Giang, “Xác định người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án dân sự”, https://tapchitoaan.vn/xac-dinh-nguoi-co-quyen-loi-nghia-vu-lien-quan-trong-vu-an-dan-su9235.html, truy cập ngày 25/4/2024.
10. Đặng Thanh Hoa (Chủ biên) (2020), Pháp luật tố tụng dân sự (Phần chung) tình huống và phân tích, Nxb. Hồng Đức - Hội luật gia Việt Nam.
11. Lê Thị Mơ, “Vấn đề xác định người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan trong vụ án hành chính”, https://tapchitoaan.vn/van-de-xac-dinh-nguoi-co-quyen-loi-va-nghia-vu-lien-quan-trong-vu-an-hanh-chinh9767.html, truy cập ngày 05/5/2024.
12. Trần Anh Tuấn (2016), “Tiêu chí xác định thẩm quyền dân sự của Tòa án theo lãnh thổ trong quy định của Bộ luật Fv88 com Nhà Cái Fv88 dân sự năm 2015”, Kỷ yếu hội thảo “Những quy định chung của Bộ luật Fv88 com Nhà Cái Fv88 dân sự năm 2015”, Khoa Pháp luật Dân sự, Trường Đại học Luật Hà Nội.
13. Trường Đại học Luật Hà Nội (2017), “Giáo trình Luật Fv88 com Nhà Cái Fv88 dân sự Việt Nam”, Nxb. Công an nhân dân.
14. Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh (2023), “Thực tiễn kiểm sát việc giải quyết các vụ án kinh doanh, thương mại về tranh chấp hợp đồng tín dụng tại Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh”, Hội thảo “Hoạt động kiểm sát việc giải quyết các vụ án kinh doanh thương mại trong lĩnh vực tranh chấp hợp đồng tín dụng, Viện kiểm sát nhân dân tối cao”.
15. Huỳnh Quang Thuận (2022), “Xác định Tòa án có thẩm quyền giải quyết tranh chấp phát sinh từ giao dịch dân sự về bất động sản”, Sách “Giao dịch dân sự về bất động sản” (Chủ biên Đỗ Văn Đại), Nxb. Hồng Đức.
(1). Vụ 10, Viện kiểm sát nhân dân tối cao (2023), “Một số vấn đề về công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ án kinh doanh thương mại trong lĩnh vực tranh chấp hợp đồng tín dụng”, Hội thảo Hoạt động kiểm sát giải quyết các vụ án kinh doanh, thương mại trong lĩnh vực tranh chấp hợp đồng tín dụng, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, tr.2.
(2) Đặng Thanh Hoa (Chủ biên) (2020), Pháp luật tố tụng dân sự (Phần chung) tình huống và phân tích, Nxb. Hồng Đức – Hội luật gia Việt Nam, tr.108-121.
(3) Trần Anh Tuấn (2016), “Tiêu chí xác định thẩm quyền dân sự của Tòa án theo lãnh thổ trong quy định của Bộ luật Fv88 com Nhà Cái Fv88 dân sự năm 2015”, Kỷ yếu “Những quy định chung của Bộ luật Fv88 com Nhà Cái Fv88 dân sự năm 2015”, Khoa Pháp luật Dân sự, Trường Đại học Luật Hà Nội, tr. 41. Theo quan điểm này, điểm c khoản 1 Điều 39 BLTTDS năm 2015 “áp dụng đối với những tranh chấp mà đối tượng của vụ tranh chấp là bất động sản như kiện yêu cầu hủy bỏ giao dịch về nhà, đất được thiết lập do không có sự đồng ý của các đồng sở hữu; kiện đòi trả nhà, đất cho thuê, cho mượn, cho ở nhờ; tranh chấp diện tích mua bán... Ngoài ra, có thể mở rộng việc áp dụng quy định này đối với tranh chấp các quyền gắn liền với bất động sản như tranh chấp về quyền được tiếp tục thuê, tranh chấp về địa dịch hay bất động sản liền kề như tranh chấp lối đi chung, quyền trổ cửa, thoát nước, ranh giới...”.
(4) Bản án số 08/2022/DS-PT ngày 25/08/2022 của Tòa án nhân dân tỉnh Điện Biên.
(5) Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc, nếu bị đơn là cá nhân hoặc nơi bị đơn có trụ sở, nếu bị đơn là cơ quan, tổ chức có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm những tranh chấp về dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động quy định tại các Điều 26, 28, 30 và 32 của Bộ luật này.
(6) Đặng Thanh Hoa (Chủ biên), 2020, tlđd, tr.118
(7) Trường Đại học Luật Hà Nội (2017), “Giáo trình Luật Fv88 com Nhà Cái Fv88 dân sự Việt Nam”, Nxb. Công an nhân dân, tr.108.
(8) Lê Thị Mơ, “Vấn đề xác định người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan trong vụ án hành chính”, https://tapchitoaan.vn/van-de-xac-dinh-nguoi-co-quyen-loi-va-nghia-vu-lien-quan-trong-vu-an-hanh-chinh9767.html, truy cập ngày 05/5/2024.
(9) Thái Chí Bình (2014), “Hoàn thiện quy định của Bộ luật Fv88 com Nhà Cái Fv88 dân sự về nhập, tách vụ án dân sự”, Tạp chí Nghề Luật, số 3/2014, tr.59.
(10) An Tuệ, “Tác động của nợ xấu đến các ngân hàng và nền kinh tế”, https://tapchitaichinh.vn/tac-dong-cua-no-xau-den-cac-ngan-hang-va-nen-kinh-te.html, truy cập ngày 30/4/2024.
(11) Giải quyết vụ án dân sự: Sao vẫn dài lê thê?”, https://tapchitaichinh.vn/giai-quyet-vu-an-dan-su-sao-van-dai-le-the.html, truy cập 3/5/2024.
.jpg)
Bài viết chưa có bình luận nào.