1. Khái quát về tội giả mạo trong công tác trong Bộ luật Hình sự Việt Nam

Từ các quy định tại Điều 359 của Bộ luật Hình sự và các công trình nghiên cứu, tội giả mạo trong công tác có thể được hiểu là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn để thực hiện hành vi làm giả, bắt chước hoặc tạo ra thông tin, giấy tờ, tài liệu, danh tính… không đúng sự thật nhằm đánh lừa cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân khác vì lợi ích vật chất hoặc lợi ích phi vật chất không chính đáng cho mình hoặc cho cơ quan, tổ chức, cá nhân khác.

Lịch sử hình thành của tội danh này trong pháp luật hình sự Việt Nam phản ánh sự thay động của tư duy lập pháp qua từng giai đoạn. Trước năm 1985, tội giả mạo trong công tác chưa được ghi nhận là một tội danh riêng biệt mà chủ yếu được xử lý thông qua các quy định chung hoặc gắn với các tội danh khác. Bước ngoặt quan trọng là sự ra đời của Bộ luật Hình sự năm 1985, tội giả mạo trong công tác lần đầu tiên được quy định thành một điều luật riêng, cụ thể là tại Điều 224. Điều này thể hiện sự thay đổi trong nhận thức về mức độ nguy hiểm của hành vi giả mạo trong hoạt động công vụ. Đến Bộ luật Hình sự năm 1999, quy định về tội giả mạo trong công tác tiếp tục được kế thừa và phát triển trong việc xác định các dạng hành vi giả mạo tại Điều 284 và đặt trong nhóm các Tham gia casino trực tuyến FV88 về tham nhũng. Việc quy định này cho thấy hành vi giả mạo trong công tác không chỉ được nhìn nhận là hành vi xâm phạm trật tự quản lý hành chính mà còn là hành vi tham nhũng trong bộ máy nhà nước. Tiếp tục quá trình hoàn thiện, Bộ luật Hình sự năm 2015 đã quy định tội giả mạo trong công tác tại Điều 359 và nhấn mạnh yếu tố mục đích của hành vi phạm tội, bổ sung dấu hiệu nó vào cấu thành Tham gia casino trực tuyến FV88, giúp phân định rõ tội danh này với các tội danh dễ nhầm lẫn khác.

2. Những vướng mắc, khó khăn trong áp dụng pháp luật hình sự về tội giả mạo trong công tác

Thứ nhất, vướng mắc trong việc xác định chủ thể của tội “Giả mạo trong công tác” với yếu tố “công vụ”. Trên thực tế, chủ thể phạm tội là người có chức vụ, quyền hạn nhất định, song phạm vi quyền hạn đó vẫn chưa thực sự rõ ràng để phân biệt với các Tham gia casino trực tuyến FV88 về chức vụ khác. Bởi nhiều Tham gia casino trực tuyến FV88 về chức vụ cũng đòi hỏi chủ thể là người có chức vụ, quyền hạn và đều gắn với yếu tố vụ lợi, khiến ranh giới trở nên khó xác định. Điều này đặt ra vướng mắc trong việc xác định liệu người thực hiện các hành vi giả mạo mang tính quyết định về mặt kỹ thuật, nghiệp vụ nhưng không có thẩm quyền ban hành văn bản cuối cùng có được coi là “người có chức vụ, quyền hạn” hay chỉ là người đồng phạm giúp sức cho chủ thể chính.

Thứ hai, vướng mắc trong việc chứng minh yếu tố lỗi cố ý trực tiếp của người phạm tội. Người phạm tội thường viện dẫn lý do như “giải quyết công việc nhanh”, “tạo điều kiện cho người khác” hoặc “hoàn cảnh đặc biệt” để che đậy ý chí chủ đích của mình khi thực hiện các hành vi phạm tội của mình, dẫn đến việc dễ bị chuyển hóa từ tội giả mạo trong công tác sang sai phạm hành chính hoặc thiếu trách nhiệm trong thực thi công vụ. Do đó, nếu không làm rõ được nhận thức và ý chí chủ quan của Tham gia casino trực tuyến FV88 khi thực hiện hành vi trái pháp luật, thì việc định tội danh và xử lý hình sự đối với người thực hiện sẽ gặp nhiều vướng mắc, thậm chí có nguy cơ không đủ căn cứ để truy cứu trách nhiệm hình sự.

Thứ ba, hạn chế trong công tác thu thập, đánh giá chứng cứ là tài liệu, giấy tờ công vụ. Chứng cứ đặc thù của nhóm Tham gia casino trực tuyến FV88 này chủ yếu tồn tại dưới dạng văn bản, hồ sơ, chữ ký, con dấu mà những yếu tố rất dễ bị tẩy xóa, sao chụp, sửa chữa hoặc tiêu hủy, dẫn đến việc gây khó khăn cho quá trình làm rõ sự thật khách quan. Khi tài liệu gốc không được bảo quản, không xác định được nguồn gốc, tính xác thực hoặc không đủ điều kiện giám định, việc chứng minh số lần phạm tội, số tài liệu trái phạm luật cũng như yếu tố lỗi trở nên phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến việc định tội danh và áp dụng đúng khung hình phạt.

Thứ tư, hạn chế trong quy định căn cứ về giấy tờ, tài liệu xác định hành vi phạm tội. Khác với Tội tham ô tài sản hay Tội nhận hối lộ có các mức định lượng cụ thể bằng tiền để xác định khung hình phạt, Tại Điều 359 - Tội giả mạo trong công tác lại thiếu hoàn toàn các khung hình phạt dựa trên định lượng về "số tiền thu lợi bất chính". Ngoài ra, hành vi phạm tội hiện nay có thể diễn ra hoàn toàn trên không gian mạng, bị cáo không hề cầm bút ký giả, không cầm con dấu đóng lên phôi giấy, mà thực hiện hành vi đăng nhập vào hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia để "hiệu chỉnh trường dữ liệu". Trong khi Luật Giao dịch điện tử đã công nhận "thông điệp dữ liệu" có giá trị như văn bản nhưng BLHS lại chưa có quy định tương ứng rõ ràng để đồng nhất "hành vi sửa đổi dữ liệu" với "hành vi làm giả tài liệu".

Thứ năm, quy định mức phạt tiền bổ sung chưa phù hợp với điều kiện phát triển kinh thế - xã hội hiện nay. Trong những năm gần đây, nhà nước đã thực hiện cải cách chính sách tiền lương, điều chỉnh tăng mức lương cơ sở và thu nhập của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức nhằm bảo đảm đời sống, nâng cao trách nhiệm công vụ và phòng ngừa tham nhũng. Khi thu nhập hợp pháp của người có chức vụ, quyền hạn ngày càng được cải thiện thì mức phạt tiền bổ sung đối với tội giả mạo trong công tác từ 20.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng lại chưa tương xứng, dẫn đến sự mất cân đối giữa chế tài hình sự và điều kiện kinh tế thực tế.

3. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật đối với tội giả mạo trong công tác

Thứ nhất, sửa đổi, bổ sung các tình tiết định khung để phù hợp với tình hình thực tiễn và quốc tế. Trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm lập pháp quốc tế và thực tiễn đấu tranh phòng, chống tham nhũng, việc bổ sung các dấu hiệu định khung là yêu cầu cấp thiết, bao gồm: (1) gây thiệt hại về tài sản; (2) gây thương tích hoặc tổn hại sức khỏe; (3) làm chết người; (4) trốn ra nước ngoài, (5) thu lợi bất chính. Đặc biệt, quy định tình tiết "chủ động khai báo trước khi bị phát giác" là căn cứ để xem xét miễn trách nhiệm hình sự hoặc miễn hình phạt sẽ đảm bảo tính nghiêm minh, không bỏ lọt Tham gia casino trực tuyến FV88 mà còn tạo thuận lợi cho quá trình điều tra và tối ưu hóa hiệu quả thu hồi tài sản tham nhũng.

Thứ hai, sửa đổi quy định về hình phạt bổ sung. Theo điều kiện phát triển kinh tế - xã hội hiện tại, việc nâng mức định khung hình phạt tiền lên từ 50.000.000 triệu đồng đến 500.000.000 triệu đồng là yêu cầu phù hợp và cấp thiết. Ngoài ra, cần sửa đổi quy định về hình phạt tiền theo hướng tăng nặng hoặc quy định mức phạt dựa trên tỷ lệ phần trăm của lợi ích bất hợp pháp đạt được. Đồng thời, cần quy định chặt chẽ hơn về việc tịch thu tài sản, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề sau khi chấp hành án phạt tù để ngăn chặn triệt để khả năng tái phạm, qua đó đảm bảo tính nghiêm minh và mục đích phòng ngừa chung của hình phạt.

Thứ ba, định danh và lượng hóa dấu hiệu "động cơ cá nhân khác". Trong khi yếu tố "vụ lợi" đã được định nghĩa tương đối rõ ràng là lợi ích vật chất hoặc tinh thần cụ thể, thì khái niệm "động cơ cá nhân khác" lại mang tính trừu tượng và phụ thuộc lớn vào ý chí chủ quan của người áp dụng pháp luật. Thực tiễn xét xử cho thấy, sự thiếu vắng các hướng dẫn cụ thể từ Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao về nội hàm này dễ dẫn đến tình trạng áp dụng pháp luật thiếu thống nhất, thậm chí là tùy tiện hoặc bỏ lọt Tham gia casino trực tuyến FV88. Do đó, giải pháp cấp thiết là cần ban hành văn bản hướng dẫn dưới luật để "lượng hóa" và liệt kê cụ thể các trường hợp được coi là "động cơ cá nhân khác".

Thứ tư, mở rộng nội hàm "giấy tờ, tài liệu" trong bối cảnh chuyển đổi số. Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 và chủ trương chuyển đổi số quốc gia, hành vi giả mạo trong công tác không còn giới hạn ở việc tác động vật lý lên các văn bản giấy truyền thống. Vì vậy, pháp luật hình sự cần sớm sửa đổi, bổ sung hoặc có án lệ, văn bản hướng dẫn mở rộng khái niệm "giấy tờ, tài liệu" bao gồm cả "dữ liệu điện tử" có giá trị pháp lý theo hướng hiện đại, bao gồm các yếu tố công nghệ.

Nhóm tác giả: Trần Vũ Lan Anh, Đặng Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Đức Hưng, Lê Thị Mai Phương