Bản thân sổ hộ khẩu không hề có lỗi trước những thủ tục phiền hà, coi hộ khẩu là điều kiện cần và đủ để được thụ hưởng một dịch vụ nào đó, dù đó là dịch vụ công đi liền với quyền con người (đi học, nơi cư trú…). Chính vì thế, có không ít ý kiến đề nghị nên bỏ sổ hộ khẩu, thay vào đó là quản lý nhân khẩu bằng công cụ tích hợp với các giấy tờ nhân thân khác. Vấn đề này tiếp tục nóng lên khi cơ sở dữ liệu dân cư được hình thành. Trong thời điểm hiện nay, thực tế cho thấy chưa đủ điều kiện về pháp lý cũng như nhận thức pháp lý về vấn đề hộ khẩu và quản lý hộ khẩu để xem xét việc bỏ sổ hộ khẩu. Nhất là khi mọi thông tin nhân thân của công dân đang để ở nhiều bộ, ngành, địa phương khác nhau. Tức là hộ khẩu không còn giá trị (thực và ảo) khi và chỉ khi tất cả mọi thông tin về cá nhân đã được quy về một mối.

Theo Đề án Dữ liệu công dân, đến năm 2020 thông tin công dân sẽ được cập nhật – tức là lúc đó Cơ sở Dữ liệu Quốc gia về dân cư được xây dựng xong. Có nghĩa là về mặt chủ trương, nhận thức, chúng ta đang đi đến mục tiêu bỏ hộ khẩu. Quyết định số 896/QĐ-TTg phê duyệt Đề án Tổng thể đơn giản hóa thủ tục hành chính, giấy tờ công dân và các cơ sở dữ liệu liên quan đến quản lý dân cư giai đoạn 2013 – 2020 cũng có đề cập tới vấn đề này. Cụ thể, đến hết năm 2015 hoàn thành việc xây dựng hạ tầng kỹ thuật cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư trong phạm vi cả nước. Từ năm 2016, thực hiện việc nhập thông tin cơ bản về công dân vào cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và cấp số định danh cá nhân. Đến hết năm 2020, thông tin cơ bản của tất cả công dân sẽ được nhập, cập nhật vào cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và mỗi công dân đều có số định danh cá nhân; các cơ quan hành chính nhà nước tại các cấp chính quyền khai thác, sử dụng thông tin trực tuyến tại cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để giải quyết thủ tục hành chính cho công dân. Trên cơ sở này, phát triển ứng dụng thẻ công dân điện tử hoặc phương tiện điện tử khác để giảm giấy tờ công dân trong lĩnh vực quản lý hộ tịch, quản lý cư trú, quản lý trật tự xã hội và các lĩnh vực có liên quan như giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn, sổ hộ khẩu và các giấy tờ khác có liên quan.

Tất nhiên, đây mới chỉ là lộ trình được đề cập tại Quyết định 896. Lộ trình này có trở thành hiện thực hoặc có đến đúng mốc thời gian đã định ra hay không thì còn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố. Bởi cho đến thời điểm này, việc thí điểm cấp số định danh cá nhân mới được thực hiện ở 4 tỉnh, thành phố và việc cấp thẻ căn cước công dân – thay cho số chứng minh nhân dân – mới được triển khai 16 địa phương với khoảng 3,5 – 4 triệu người dân được cấp, đổi thẻ căn cước công dân. Thủ tục cấp thẻ đã được cải thiện hơn rất nhiều so với trước đây, nhưng lại vướng vào những vấn đề về kỹ thuật như chưa kịp thời chuẩn bị phôi để in thẻ căn cước, lỗi mạng trong quá trình thực hiện truy cập…

Như vậy, việc bỏ sổ hộ khẩu, tích hợp với các giấy tờ cá nhân khác… còn phải đợi.

Khang Bình/daibieunhandan